سیستم ایمنی بدن شما فعالیتای زیادی در دفاع در برابر ریزجاندارهای مریضی زا انجام می ده. اما وقتی میکروبی موفق می شه به بدن نفوذ کنه و شما مریض میشید یعنی سیستم ایمنی بدن در انجام کار خود شکست خورده س. امکان دخالت در این مراحل و تقویت سیستم ایمنی هست؟ ارتقاء کیفیت رژیم غذایی چه جوری؟ یا مصرف ویتامینا و داروهای گیاهی؟ تغییر سبک زندگی می تونه در تقویت واکنش سیستم ایمنی نقشی اجرا کنه؟

چیکار باید کرد؟

چه جوری سیستم ایمنی بدن رو تقویت کنیم؟ آموزشی

تقویت سیستم ایمنی موضوعی وسوسه برانگیزه اما به چند دلیل توانایی انجام اینجور کاری به نظر سخت میاد. سیستم ایمنی به معنای واقعی کلمه یک سیستمه و نه یک موجودیت. این سیستم واسه داشتن عملکردی بهتر احتیاج به تعادل و هارمونی داره. هنوز موضوعات زیادی درباره پیچیدگیا و روابط بین اجزا در سیستم ایمنی هست که محققان از اون بی خبر هستن. الان، هیچگونه رابطه مستقیم اثبات شده ای از نظر علمی بین سبک زندگی و ارتقاء کارکرد سیستم ایمنی وجود نداره.

اما این بهش معنا نیس که اثر سبک زندگی روی سیستم ایمنی اصلا قابل توجه نبوده و نباید مورد مطالعه بگیره. محققان درباره اثر رژیم غذایی، سن، استرس روانی و بقیه عوامل روی واکنش سیستم ایمنی چه در حیوانات و چه آدما در حال تحقیق و تحقیق هستن. در جدا از اینکه، در پیش گرفتن راه حلای کلی زندگی سالم بهترین روش واسه شروع مراحل تقویت و بهبود سیستم ایمنیه.

در پیش گرفتن راه حلای زندگی سالم

چه جوری سیستم ایمنی بدن رو تقویت کنیم؟ آموزشی

اولین قدم، انتخاب سبک زندگی سالمه. دنبال کردن یک دستورالعمل سالم بهترین گامیه که در راه سالم سازی و تقویت سیستم ایمنی خود برمی دارین. هر قسمت از بدن شما مثل سیستم ایمنی زمانی کارکرد بهتری داره که از حملات محیطی محفوظ باشه و با در پیش گرفتن اینجور راه حلای تحکیم یابد:

  • ترک سیگار
  • رژیم غذایی غنی از شکلای مختلف میوه ها، سبزیجات و غلات و مصرف چربیای اشباع به مقدار کم
  • ورزش منظم
  • حفظ یک وزن متناسب
  • کنترل فشار خون
  • نبود زیاده روی در مصرف نوشیدنیای الکلی
  • خواب کافی
  • انجام کارایی مثل شستن منظم دست یا خوب پختن گوشت واسه جلوگیری از انتقال مریضی
  • انجام تستای پزشکی به طور منظم با توجه به گروه سنی و دسته بندی خطر سلامتی

زودباور نباشید

چه جوری سیستم ایمنی بدن رو تقویت کنیم؟ آموزشی

خیلی از اجناس ادعا می کنن که مصرف اونا موجب بالا رفتن ایمنی بدن می شه. اما معنی ارتقاء ایمنی از نظر علمی بی معنیه. واقعا افزایش تعداد سلولای ایمنی بدن یا بقیه سلولا حتما خوب نیس. مثلا، ورزشکارانی که دوپینگ خون انجام میدن (پمپاژ خون به اندامای بدن به خاطر بالا بردن تعداد سلولای خون و افزایش سطح کارکرد)، در خطر سکته ی مغزی قرار می گیرن.

سعی واسه بالا بردن تعداد سلولای سیستم ایمنی کاری پیچیدهه چون شکلای مختلف مختلفی از سلولا در سیستم ایمنی وجود دارن که به میکروبای مختلف به شکلای متفاوت واکنش نشون میدن. کدوم سلول باید افزایش پیدا کنه و به چه تعداد؟ تا به امروز، محققان پاسخی واسه این سوال ندارن. چیزی که اثبات شده اینه که بدن همیشه در حال ساخت سلولای ایمنیه و شک نداشته باشین بیشتر از میزان استفاده ی خود، لنفوسیت تولید می کنه. سلولای اضافی خودشون رو از راه مراحل طبیعی مرگ به نام آپوپتوز از بین می برن که بعضی این کار رو پیش از اینکه فعالیتی داشته باشن انجام میدن و بعضی پس از پیروزی در جنگ. هنوز هیچکی نمی دونه چه تعداد و چه یه جور از سلولای سیستم ایمنی واسه داشتن عملکردی بهینه لازمه.

سن و ایمنی

چه جوری سیستم ایمنی بدن رو تقویت کنیم؟ آموزشی

مراحل پیری به نحوی باعث کاهش توانایی واکنش سیستم ایمنی می شه و همین باعث عفونت بیشتر، دچار شدن به مریضیای التهابی بیشتر و حتی سرطان می شه. با افزایش امید به زندگی در کشورهای پیشرفت یافته، مریضیای مربوط به کهنسالی هم سیر صعودی داره. خوشبختانه، تحقیق در مورد مراحل پیری می تونه به نفع همه باشه.

در حالی که یه سری از آدما مراحل پیری رو به شکل سالم طی می کنن، نتایج خیلی از تحقیقات نشون می ده که در مقایسه با افراد جوون تر، کهنسالان بیشتر در خطر مریضیای عفونی و حتی مرگ بر اثر این مریضیا قرار دارن. عفونتای تنفسی، آنفلوآنزا و به ویژه ذات الریه از عوامل اصلی مرگ آدما در ۶۵ کشور دنیا هستن. هیچکی دقیقا دلیل این اتفاق رو نمی دونه، اما خیلی از محققان میگن که این افزایش خطر با کم شدن سلولای T رابطه داره. با افزایش سن اندام تیموس کوچیک می شه و پس سلولای T کمتری واسه جنگ با عفونت تولید می کنه. کارکرد تیموس از سن ۱ سالگی رو به نزول می ذاره؛ اما هنوز مشخص نیس که این کاهش سطح کارکرد در تیموس باعث کم شدن سلولای T می شه یا تغییرات دیگری در این قضیه نقش دارن. بعضی از محققان هم روی این فرضیه کار می کنن که با افزایش سن، کارایی مغز استخوان در تولید سلولای بنیادی که عامل افزایش سلولای سیستم ایمنی هستن، کاهش پیدا می کنه.

پایین اومدن میزان واکنش به عفونت از راه آزمایش واکنش افراد سن بالا به واکسن به اثبات رسیده. مثلا، تحقیقات انجام شده روی واکسن آنفلوآنزا نشون داده که اثر این واکسن روی افراد ۶۵ ساله به مراتب از کودکان سالم بالای ۲ سال کمتر بوده. اما واکسیناسیون آنفلوآنزا و ذات الریه با وجود کاهش تاثیرشان، به طور زیادی میزان مریضی و مرگ رو در افراد سن بالا در مقایسه با افرادی که واکسیناسیون رو انجام نداده ان، کمتر بوده.

به نظر بین تغذیه و ایمنی در افراد پیر رابطه هست. یه جور از سوءتغذیه که حتی در کشورهای مرفه شایع شده، «سوءتغذیه ی ریزمغذی» نام داره. سوء تغذیه ی ریزمغذی به این معناه که بدن فرد نسبت به بعضی از ویتامینای لازم و مواد معدنی که از راه رژیم غذایی به دست بین، دچار کمبود می شه و این سوءتغذیه در افراد سن بالا شایعه. افراد سن بالا معمولا کمتر مواد غذایی مصرف می کنن و پس تنوع کمی در رژیم غذایی شون دیده می شه. سوال مهم اینه که مکملای رژیمی به حفظ سلامت سیستم ایمنی در افراد سن بالا کمک می کنن. این افراد باید در مورد این موضوعات با پزشکانی که از تغذیه سالمندان آگاهی کامل دارن مشورت کنه، چون با اینکه شاید بعضی از مکملای رژیمی واسه اونا سودمنده اما تغییرات کوچیک ممکنه تحولات جدی در بدن این گروه سنی بسازه.

رژیم غذایی

چه جوری سیستم ایمنی بدن رو تقویت کنیم؟ آموزشی

ارتش سیستم ایمنی هم مثل هر نیروی مبارز دیگر در معده رژه میره. جنگجویانِ یک سیستم ایمنی سالم احتیاج به تغذیه ی خوب و منظم دارن. مدت هاس که محققان فهمیدن افرادی که در فقر زندگی می کنن و دچار سوءتغذیه هستن، نسبت به مریضیای مسری ضعیف ترن. دقیقا مشخص نیس که میزان بالای مریضی به دلیل تاثیرات سوءتغذیهه یا نه. هنوزم تحقیقات کمی روی اثر تغذیه بر سیستم ایمنی بدن انجام شده و از اون کمتر مطالعه روی رابطه اثر مستقیم تغذیه بر پیشرفت (یا درمان) مریضیا.

دلایلی هست مبنی بر اینکه کمبود ریزمغذیا، مثلا کمبود زینک، سلنیوم، آهن، مس، فولیک اسید و ویتامینای A ،B6 ،C و E، باعث تغییر واکنش سیستم ایمنی در حیوانات می شه. با این حال، هنوز اثر این تغییرات سیستم ایمنی بر سلامت حیوانات روشن نیس و اثر کمبودهای مثل بر واکنش سیستم ایمنی آدم بازم احتیاج به بررسی بیشتری داره. اما تحقیقات تا این مرحله واسه کمه کم بعضی از ریزمغذیا امیدوارکننده بودن.

پس چیکار باید کرد؟ اگه شک دارین که رژیم غذایی تون ریزمغذیای لازم بدن تون رو تامین نمی کنه و دلیل، شاید نخوردن سبزیجات یا ترجیح نون سفید به غلاته، مصرف روزانه یک مولتی ویتامین یا مکمل معدنی جدای از اینکه شاید اثر مثبتی بر سیستم ایمنی می ذاره، می تونه واسه سلامت شما از همه نظر سودمند باشه. اما مصرف دوزهای بالا حتما اینجور اثری نداره. محققان در حال تحقیق روی پتانسیل مواد مغذی مختلف واسه ارتقاء ایمنی بدن هستن.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   چه جوری طرز فکرمون رو واسه شکست دادن رقابت های زندگی تغییر دهیم "

گیاهان و مکملا

چه جوری سیستم ایمنی بدن رو تقویت کنیم؟ آموزشی

وقتی به مغازها قدم می ذارین با بطری قرصا و گیاهان دارویی روبرو میشید که ادعا می کنن به ایمنی بدن کمک می کنن یا سلامت سیستم ایمنی رو بالا می برن. با اینکه اثبات شده که بعضی از این گیاهان دارویی بعضی از اجزای کارکردی ایمنی رو تغییر میدن، اما هیچ مدرکی وجود نداره مبنی بر اینکه که این داروها ایمنی رو به سطحی می رسانند که شما در برابر عفونت و مریضی محفوظ خواهید موند. اثبات اینکه یک گیاه یا هر ماده دیگری می تونه ایمنی رو بهتر کنه هنوزم مسئله ای غامض و پیچیدهه. مثلا محققان نمی دونن گیاهی که به نظر میزان آنتی بادی در خون رو بالا می بره واقعا می تونه واسه ایمنی کلی بدن مفید باشه یا نه.

اثر استرس

چه جوری سیستم ایمنی بدن رو تقویت کنیم؟ آموزشی

پزشکی مدرن که زمانی با بدبینی به رابطه بین احساسات و سلامت فیزیکی نگاه می کرد، حالا رابطه نزدیک بین روان و بدن رو تایید می کنه. خیلی از امراض مثل ناراحتی معده، کهیر و حتی مریضیای قلبی ناراحت از استرسای روانی هستن. با اینکه رابطه بین استرس و کارکرد ایمنی هنوز به وسیله محققان مختلف مورد مطالعه قرار داره اما هنوز مورد توجه محققان ایمنی شناسی قرار نگرفته.

مطالعه رابطه بین استرس و سیستم ایمنی موضوعی رقابت برانگیزه. مثلا در همون اولین قدم، تعریف استرس خود با سختی رو به روه. وضعیتی که واسه یکی ممکنه استرس زا باشه واسه دیگری شاید اینطور نباشه. وقتی افراد در موقعیتی قرار می گیرن که از دید اونا استرس زاس، امتحان مقدار استرس واسه خود اونا سخته و حتی واسه محققان هم دانستن صحت میزان دریافت ذهنی یک فرد از استرس سخته. محققان تنها می تونن چیزایی رو اندازه گیری کنن که مشخص کننده ی استرس هستن، چیزایی مثل تعداد ضربان قلب در هر دقیقه، اما اینجور اندازه گیریایی هم شاید عوامل دیگری رو درخشش میدن.

بیشتر دانشمندانی که رابطه استرس و کارکرد ایمنی رو مورد تحقیق قرار دادن به مطالعه عوامل استرس زای یهویی و کوتاه مدت نمی پردازند، عوضش تمرکز اونا روی عوامل استرس زای دائم و تکراری به نام استرسای مزمنه، مثل استرسای ایجاد شده به دلیل ی روابط خانوادگی، دوستان، همکاران یا رقابتای همیشگی در محیط کار. بعضی از محققان در حال بررسی این موضوع هستن که استرس دائمی بر سیستم ایمنی بدن اثر تخریب کننده می ذاره.

انجام آزمایشایی که محققان از اون با عنوان «آزمایشای کنترل شده» در آدم یاد می کنن، سخته. در این آزمایشا، محققان یک و تنها یک عامل رو تغییر میدن، مثلا مقدار یک ماده شیمیایی، و بعد اثر اون تغییر رو بر چند پدیده قابل امتحان اندازه گیری می کنن، مثلا اندازه گیری مقدار آنتی بادیای تولید شده به وسیله یک نوع سلول سیستم ایمنی در زمان قرار گرفتن در خطر ماده شیمیایی. در حیوانات و به ویژه در آدما، اینجور کنترلی ممکن نیس به خاطر این که در بدن آدم یا حیوان در زمان اندازه گیری خیلی اتفاقات دیگری هم میفته.

با وجود اینجور سختیای پرهیز ناپذیری در امتحان رابطه استرس با ایمنی، دانشمندانی که بارها اینجور آزمایشایی رو روی حیوانات مختلف یا آدما انجام دادن و بیشتر مواقع نتایج مشابهی کسب کردن، امیدوار هستن که بتونن به نتیجه ای مناسب و منطقی دست پیدا کنن.

سرما شما رو مریض می کنه؟

چه جوری سیستم ایمنی بدن رو تقویت کنیم؟ آموزشی

تقریبا این جمله رو همه مادران به فرزندان شون گفتن «کاپشنت رو بپوش وگرنه سرما می خوری!» اونا درست میگن؟ تا به امروز، پژوهشگرانی که روی این سوال کار کردن بر این باور هستن که قرار گرفتن در خطر سرمای متعادل، پذیرش مریضی رو در بدن افزایش نمی ده. خیلی از کارشناسان سلامت قبول دارن که سرد بودن و آنفلوآنزاخیز بودن فصل زمستون دلیل بر سرماخوردگی آدم نمی شه اما گذران مدت بیشتر در محیط داخلی و رابطه نزدیک با کسائی که شاید ناقل میکروب باشن، دلیلی بر سرماخوردگیه.

اما هنوز محققان به یافتن جواب این سوال علاقمند هستن. نتایج بعضی آزمایشا روی موشا نشون داده که قرار گرفتن در خطر سرما ممکنه توانایی بدن رو واسه مقابله با عفونت رو کاهش بده. اما درباره آدما چه؟ در یکی از تحقیقات، محققان تعدادی از داوطلبان رو به آب یخ فرستادند و تعدادی دیگر رو برهنه در دمایی پایین تر از دمای انجماد نشاندند. اونا این آزمایش رو روی افرادی که در قطب جنوب زندگی کردن و کسائی که به طبیعت گردی در کوهستانای کانادا می پرداختن انجام دادن. نتایج ضدونقیضی بدست اومد. مثلا، محققان افزایش عفونت دستگاه تنفسی فوقانی رو در اسکی بازان صحرانوردی مشاهده کردن که در سرما خیلی تمرین می کردن اما اینکه دلیل اون سرما بوده یا بقیه عوامل مثل تمرین شدید یا خشکی هوا، جواب هنوز مشخص نیس.

گروهی از محققان کانادایی صدها مطالعه پزشکی رو مورد بررسی قرار دادن و به این نتیجه رسیدن که نباید درباره قرارگرفتن در خطر سرمای متعادل نگران بود چون این سرما اثر زیان باری بر سیستم ایمنی بدن نداره. اما باید خودمون رو در سرما بپوشونیم؟ اگه احساس ناراحتی می کنین یا اگه به مدت زیادی در هوای آزاد با خطر سرمازدگی و هیپوترمی قرار داشته باشین، جواب مثبته. اما جای هیچ نگرانی در مورد سیستم ایمنی وجود نداره.

ورزش واسه ایمنی بدن مفیده؟

چه جوری سیستم ایمنی بدن رو تقویت کنیم؟ آموزشی

ورزش منظم یکی از ارکان زندگی سالم حساب می شه. ورزش سلامت قلبی عروقی رو بهتر کنه، فشار خون رو پایین میاره، به کنترل وزن کمک می کنه و از بدن در برابر شکلای مختلف مریضیا محافظت نشون میده. اما ورزش به حفظ سلامتی سیستم ایمنی هم کمک می کنه؟ مثل رژیم غذایی سالم، ورزش هم می تونه سهمی در سلامت کلی بدن و پس سلامت سیستم ایمنی داشته باشه. ورزش در بهبود گردش خون اثر مستقیم داره و این امکان رو واسه مواد و سلولای سیستم ایمنی جفت و جور میکنه تا آزادانه در همه جای بدن حرکت کنن و کار خود رو به بهترین روش بکنن.

بعضی از محققان در سعی هستن تا در راه کشف اثر مستقیم ورزش بر مقابله با عفونت قدم بعدی رو بردارن. مثلا، مسئله ای که فکر بعضی از محققان رو مشغول کرده اینه که ورزش شدید می تونه در بیشتر موارد باعث مریضی ورزشکار شه یا در کارکرد ایمنی مشکل بسازه. واسه انجام اینجور پژوهشی، محققان علوم ورزشی از ورزشکاران می خوان تا به فعالیت بدنی خود شدت ببخشند؛ محققان پیش و پس از این فعالیت ورزشی نمونه خون و ادرار اونا رو می گیرن تا تغییرات در اجزای سیستم ایمنی رو شناسایی کنه. با وجود مشاهده یه سری تغییرات، اما ایمنی شناسان هنوز نمی دونن که واکنش ایمنی بدن به چه صورت هست.

اما این آزمایشا روی ورزشکاران حرفه ای انجام گرفته که تحت فعالیت بدنی شدید قرار گرفتن. اما در مورد فعالیت ورزشی متعادل واسه افراد معمولی چه جوری؟ این فعالیت به حفظ سلامت سیستم ایمنی کمک می کنه؟ تا به امروز، با اینکه رابطه مثبت مستقیمی مورد تایید محققان قرار نگرفته، اما منطقیه که تمرین ورزشی متعادل و منظم رو یک تیر به هدف در جهت زندگی سالم در نظر گرفت. ورزش یک وسیله بسیار مهم واسه حفظ سلامت سیستم ایمنی در کنار بقیه اعضای بدن حساب می شه.

هدفی که می تونه به محققان کمک کنه تا دریابند که عوامل سبک زندگی مثل ورزش به بهتر شدن ایمنی کمک می کنه، استفاده از تعیین پشت سر هم ژنوم انسانه. تکنولوژیای به روز پزشکی این فرصت رو جفت و جور کرده که در تحقیقات بشه از اونا واسه یافتن جواب به سوالات مربوط به سیستم ایمنی بهره مند شد. مثلا، ریزآرایها یا «تراشهای ژنی» که طبق ژنوم آدم ساخته شدن به محققان این امکان رو میدن تا با هم فعال یا غیرفعال شدن هزاران پشت سر هم ژن رو در واکنش به یک شرایط فیزیولوژیکی خاص، مثلا سلولای خون ورزشکار پیش و پس از تمرین ورزشی، مشاهده کنن. محققان امیدوار هستن که از این وسیله ها واسه بررسی الگوها به خاطر شناخت بهتر سازوکارهای مختلف و با هم یک فعالیت استفاده کنن.

منبع : health.harvard.edu

دسته‌ها: آموزشی